Birlik Miydi, Tekdüzelik Mi?

Birlik miydi, Tekdüzelik mi?Dewey’in 1924 Uyarısı ve Türkiye’nin Yüz Yıllık Eğitim TercihiÜmit Keleş John Dewey, 1924 yılında genç Türkiye Cumhuriyeti’nin davetiyle Ankara’ya geldiğinde hayati bir uyarıda bulunmuştu: “Türkiye eğitimde birliğe muhtaçtır; ancak birlik ile tekdüzelik arasında büyük bir fark vardır ve mekanik bir tekdüzelik sistemi, gerçek birliğe zarar verebilir.” Türkiye bu tarihi uyarıyı aldı, okudu, resmî yayın olarak bastı; fakat yüz yıl boyunca tercihi her defasında "birlik" adına "tekdüzelik"ten yana kullandı. 1921’deki tek tip okul kararından Köy Enstitülerinin kapatılmasına, YÖK’ün kuruluşundan iki yüzü aşkın üniversitenin aynı şablona sığdırılmasına kadar uzanan bu yolculuk, aynı sorunun tekrarı oldu. Ümit Keleş, altmış ilde yürüttüğü saha çalışmalarından süzülen gözlemleri, Dewey’in felsefi külliyatı ve çağdaş eleştirel pedagojiyle buluşturuyor. 1924 Raporu’nun üç farklı Türkçe metin katmanını karşılaştırarak, eğitimin merkezden dayatılan aynılıkla değil; coğrafyayı, üretimi ve öğrencinin yaşadığı somut dünyayı tanıyan yerel esneklikle nasıl ayağa kalkabileceğini sorguluyor. Bu kitap, yüzyıllık bir teşhisin izini sürerken yalnızca neyi kaybettiğimizi değil; yerellik, özerklik ve çeşitlilik temelinde eğitimi yeniden inşa etmenin kuramsal ilkelerini de ortaya koyuyor. “Türkiye’nin eğitim sistemi birliğe muhtaçtır, tekdüzeliğe değil.”